Notatki Joan Didion

Literackie spotkanie z Joan Didion było dla mnie objawieniem, bo oto znowu spotykam pisarkę, która swoją wnikliwością, wrażliwością, uważnością i trafnymi diagnozami przemawia do mnie, jak rzadko kto.  

Mam za sobą lekturę „Błękitnych nocy” i „Notatek dla Johna”, ale pierwszym moim spotkaniem z autorką był film dokumentalny „Wszystko w rozpadzie”. Joan Didion już nie żyje, pozostawiła po sobie swoje książki. Najsłynniejsza z nich to „Rok magicznego myślenia”, wciąż przede mną, bo nie byłam na nią gotowa. Jest zapisem emocji po śmierci męża i próbą radzenia sobie z żałobą. W „Błękitnych nocach” autorka mierzy się z bólem po stracie dorosłej córki, natomiast „Notatki dla Johna” są odnalezionymi po śmierci pisarki zapiskami, dokumentującymi jej rozmowy z psychiatrą. 

Twórczość niezwykle intymna, przenikliwa i do głębi poruszająca. Tym, co mnie przyciąga do literatury tworzonej przez Joan Didion, są jej osobiste refleksje na temat życia, macierzyństwa, rodziny czy społeczeństwa, ale też zapis procesu radzenia sobie z kryzysem, z którym nigdy tak do końca nie można sobie poradzić.

Joan pisząc, porządkuje emocje, przygląda się swoim błędom i analizuje schematy, w których funkcjonuje. Rozprawia się z przeszłością w sposób analityczny i odkrywa siły rządzące rodzinnymi relacjami.

Że gdybym powiedziała Quintanie, że w porządku jest wyrażać złość, a ona by to zrobiła, ja po prostu poczułabym się przygnębiona i zamknęła w sobie, ale ty też wyraziłbyś swoją złość i doszłoby do eskalacji, cała sytuacja wymknęłaby się spod kontroli. Powiedziałam, że ani ty, ani ja nie dorastaliśmy w rodzinach, gdzie wyrażanie złości było akceptowalnym zachowaniem.

Notatki dla Johna, Joan Didion

Czy większość z nas z podobną precyzją nie byłaby w stanie opisać zależności we własnej rodzinie? Oddziałujemy na siebie wzajemnie i wchodzimy w reakcje, a w nich każdy ma do odegrania swoją rolę. Zapytane o to, co będzie dalej, jak rozwinie się konkretna kłótnia, prawdopodobnie byłybyśmy w stanie stworzyć bardzo precyzyjny scenariusz. Czasem trzeba się tylko temu poprzyglądać. Joan uczy się w trakcie terapii, jak zrobić coś inaczej, żeby przerwać zaklęty krąg.

Próbujemy nauczyć cię, żebyś nie reagowała zgodnie z oczekiwaniami. Ona przychodzi do ciebie po pomoc, ty ją oferujesz, ona ją odrzuca, ty okazujesz swoje rozczarowanie. Czy tak to się rozegrało tym razem?

Notatki dla Johna, Joan Didion

Notatki dla Johna są również o tym, jaką matką należy być i jaką nie należy. Joan Didion wraca do swojej przeszłości i analizuje błędy, które popełniła. Chce zrozumieć i za wszelką cenę pomóc dorosłej córce wyjść z alkoholizmu.

Ty i Quintana zbyt długo byłyście dwiema osobami w tej samej skórze. Każdą jej porażkę odczytujesz jako swoją własną.

Notatki dla Johna, Joan Didion

W tej konkretnej sytuacji przeglądam się ja, bo na terapii przerabiałam zagadnienie, że być może czuję i reaguję bardziej, na to, co przydarza się moim dzieciom, niż one same. A jednak,

Rodzicom nie tak łatwo jest poradzić sobie ze swoimi uczuciami, kiedy widzą dziecko, które cierpi ból.

Notatki dla Johna, Joan Didion

Myślę, że jest nas więcej.

Książka jest pełna społecznych diagnoz, jak ta:

Utrata przyjaciół – poczucie oddalenia od przyjaciół – to coś, co przydarza się z wiekiem większości z nas. Bardzo niewielu z nas mobilizuje się do zawierania nowych przyjaźni. Większość z nas wycofuje się w obręb rodziny.

Notatki dla Johna, Joan Didion

I ciekawych spostrzeżeń dotyczących życia zawodowego, roli matki czy własnej starości. Pisarka przyznaje, że się nie przygotowała, na to, jaka jest stara.

J. Didion jest wnikliwą obserwatorką. Dostrzega, że większość ludzi z depresją to mili ludzie, bo zwracają swój gniew przeciwko sobie, nie innym. O nieśmiałości pisze, że jest myśleniem paranoidalnym, ponieważ zakłada, że ciągle jesteśmy w centrum uwagi. W książce jest też kilka przydatnych wskazówek, jak ta dotycząca przyszłości. Lekarz stara się przekonać pisarkę, że nie musi wciąż wypatrywać przeszkód na drodze, bo to nie sprawi, że znikną.

Notatki dla Jona są też o kobiecej sile, ale i bezradności, o zdarzeniach, które pokonują nawet najlepiej zbudowane mechanizmy obronne, jak pisze o nich sama Joan Didion, ale też o woli walki, ratowaniu bliskich i uczeniu się, że nie zawsze i nie każdemu można pomóc.